Wyrok TSUE w I sprawie WIBORowej C-471/24

Wyrok TSUE w pierwszej sprawie dot. wskaźnika referencyjnego WIBOR stosowanego w umowach ze zmiennym oprocentowaniem – czy treść orzeczenia rzeczywiście stanowi przełom w sprawach WIBORowych? Dnia 12 lutego 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ogłosił wyrok w pierwszej zawisłej przed TSUE polskiej sprawie, dotykającej problematyki stosowania w umowach kredytowych klauzul zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR.

W ramach postępowania, zarejestrowanego pod sygnaturą akt C-471/24, TSUE pochylił się nad następującymi pytaniami prejudycjalnymi, zadanymi przez Sąd Okręgowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 31 maja 2024 r. :

1. Czy art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na badanie postanowień umownych dotyczących zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR?
2. w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, czy art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na badanie postanowień umownych dotyczących zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR?
3. w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze i drugie, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że zapisy umowy dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR można traktować jako stojące w sprzeczności z wymogami dobrej wiary i powodujące znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, z uwagi na niewłaściwe poinformowanie konsumenta odnośnie narażenia na ryzyko zmiennej stopy procentowej, w tym w szczególności niewskazaniu w jaki sposób ustala się wskaźnik referencyjny będący podstawą ustalania zmiennego oprocentowania i jakie wątpliwości są związane z jego nietransparentnością oraz nierównomierny rozkład tego ryzyka na strony umowy?
4. w przypadku pozytywnej odpowiedzi na wcześniejsze pytania, czy art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 zdanie 2 oraz art. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku uznania za nieuczciwe postanowienia umownego dotyczącego zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR możliwym jest dalsze funkcjonowanie umowy, w której wysokość oprocentowania kwoty kapitału kredytu będzie się opierała na drugim składniku ustalającym wysokość oprocentowania zawartym w umowie, to jest stałej marży banku, co spowoduje zmianę oprocentowania kredytu ze zmiennego na stałe?

Dziś TSUE udzielił następujących odpowiedzi

1. Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że:

   przewidziany w nim wyjątek nie obejmuje warunku umowy o kredyt hipoteczny przewidującego zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniającego dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014, i na stałej marży, jeżeli przepisy ustawowe lub wykonawcze mające zastosowanie do takiego warunku ustanawiają jedynie ogólne ramy dla ustalania stopy oprocentowania takich umów, pozostawiając jednocześnie przedsiębiorcy możliwość określenia umownego wskaźnika referencyjnego lub stałej marży, która może zostać dodana do wartości tego wskaźnika.

2. Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że:

   w przypadku gdy umowa o kredyt hipoteczny dotyczący nieruchomości mieszkalnej zawiera warunek przewidujący zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia 2016/1011, wynikający z tego przepisu wymóg przejrzystości nie nakłada na kredytodawcę szczególnych obowiązków informacyjnych w odniesieniu do metodologii tego wskaźnika. Okoliczność, że kredytodawca spełnił wszystkie obowiązki informacyjne nałożone na niego przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/17/UE z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniającą dyrektywy 2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 1093/2010, zmienioną rozporządzeniem 2016/1011, w odniesieniu do takiego warunku, a w przypadku udzielenia dodatkowych informacji nie przedstawił wskazówek, które dawałyby zniekształcony obraz wspomnianego wskaźnika, może świadczyć o tym, że kredytodawca spełnił ten wymóg przejrzystości w odniesieniu do tego warunku.

3. Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że:

   w przypadku gdy warunek umowy o kredyt hipoteczny określa zmienną stopę oprocentowania opartą na wskaźniku referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia 2016/1011, nie mogą nadawać temu warunkowi nieuczciwego charakteru: po pierwsze, brak poinformowania konsumenta o pewnych szczególnych cechach umownego wskaźnika referencyjnego, w szczególności o tym, że metodologia tego wskaźnika przewiduje wykorzystanie danych wejściowych niekoniecznie odpowiadających rzeczywistym transakcjom, oraz że kredytodawca jest jednym z banków przekazujących dane służące do ustalenia tego wskaźnika, a po drugie, same te szczególne cechy, o ile wspomniany wskaźnik można było uznać za zgodny z tym rozporządzeniem w chwili zawarcia tej umowy.

Jednocześnie TSUE odstąpił od udzielenia odpowiedzi na ostatnie (czwarte) pytanie prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający, wskazując, że w świetle odpowiedzi udzielonej na pytanie trzecie oraz wobec wskazania przez sąd odsyłający, iż nie zamierza on kontrolować oceny właściwego organu krajowego, zgodnie z którą wskaźnik WIBOR jest zgodny z rozporządzeniem 2016/1011.

Przełom dla orzecznictwa – czy na pewno?

Krótko po ogłoszeniu przedmiotowego orzeczenia, w przestrzeni publicznej pojawiły się liczne głosy o przełomie dla tysięcy spraw zawisłych już przed sądami krajowymi, a także o pojawieniu się perspektywy dla miliardów kredytobiorców, oczekujących na potwierdzenie zasadności dochodzenia swych praw w drodze postępowań sądowych. Czy rzeczywiście dzisiejszy wyrok Trybunału jest tak przełomowy?

Nie budzi wątpliwości, że TSUE orzekł, że warunki umowy kredytowej przewidujące zmienne oprocentowanie oparte o WIBOR nie są wyłączone spod sądowej kontroli abuzywności wyłącznie z tej przyczyny, że opierają się na wskaźniku referencyjnym regulowanym rozporządzeniem BMR.

Należy jednak zwrócić uwagę na kluczowe tezy płynące z dzisiejszego orzeczenia, a dotyczące zakresu informacji, jakie bank musi przekazać konsumentowi przed zawarciem umowy, mianowicie:

• brak obowiązku informowania o metodologii wyznaczania wskaźnika referencyjnego;
• brak obowiązku przekazywania informacji wykraczających poza standardowy zakres wynikający z Dyrektywy 2014/17;

TSUE zatem jednoznacznie podkreślił, że spełnienie wymogów regulacyjnych, dotyczących informowania o ryzyku stopy procentowej i rodzaju wskaźnika jest uznawane za wystarczające dla zachowania przejrzystości umowy, jeśli te podstawowe informacje zostały przekazane w sposób zgodny z prawdą i niewprowadzający w błąd co do charakteru tego wskaźnika.

Trybunał przy tym jasno podkreślił, że cechy wskaźnika, takie jak stosowanie danych szacunkowych zamiast transakcyjnych czy rola banku jako panelisty, nie mogą być podstawą do uznania klauzuli za nieuczciwą, o ile wskaźnik jest zgodny z Rozporządzeniem 2016/1011 (BMR). Brak poinformowania o technicznych aspektach tworzenia wskaźnika nie nadaje warunkowi charakteru nieuczciwego, ponieważ parametry te są częścią regulowanego i nadzorowanego mechanizmu rynkowego.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że TSUE odstąpił od odpowiedzi na czwarte pytanie, przyjmując za sądem odsyłającym, że wskaźnik WIBOR jest zgodny z Rozporządzeniem BMR. Podkreśla to znaczenie administracyjnego nadzoru nad wskaźnikami, skoro zatem właściwy organ krajowy zatwierdził wskaźnik i nadzoruje jego Administratora, sąd cywilny w sporze konsumenckim nie powinien podważać samej konstrukcji tego wskaźnika.

Procesowe znaczenie zapadłego orzeczenia

W naszej ocenie, z procesowego punktu widzenia, dzisiejsze orzeczenie TSUE nie stanowi przełomu dla dotychczasowej linii orzeczniczej sądów krajowych, może ono natomiast wywołać następujące skutki:

1. kategoryczne podważenie argumentacji kredytobiorców w zakresie wadliwości samego wskaźnika WIBOR, w szczególności poprzez wskazywanie na nietransparentną metodologię jego wyznaczania, brak transakcyjności danych, na podstawie których wskaźnik jest obliczany, czy też uczestnictwo kredytodawców w fixingu stawki WIBOR – argument ten definitywnie stracił uzasadnienie na gruncie prawa unijnego;
2. ugruntowanie linii orzeczniczej sądów krajowych w Polsce, albowiem dotychczasowa linia orzecznicza polskich sądów powszechnych w pełni koresponduje z tezami płynącymi z dzisiejszego rozstrzygnięcia;
3. trwające spory powinny koncentrować się wyłącznie na dokonaniu przez sąd rozpoznający sprawę oceny, czy w konkretnym stanie faktycznym kredytodawca przekazał prawdziwe informacje o ryzyku związanym z zaciągnięciem zobowiązania ze zmiennym oprocentowaniem oraz samym wskaźnikiem czy też podał informacje zniekształcające obraz wskaźnika, będącego częścią składową tego oprocentowania. Podkreślić przy tym należy, że od lat w obrocie prawnym obowiązują ustandaryzowane formularze informacyjne (ich wzór stanowi załącznik do ustawy o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami), które w ocenie sądów nie budzą żadnych wątpliwości co do zakresu informacji o ryzykach związanych z zastosowaniem zmiennej stopy oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR.

Orzeczenie TSUE należy więc ocenić jako potwierdzenie legalności stosowania wskaźnika referencyjnego WIBOR w umowach kredytowych i istotny krok w stronę stabilizacji linii orzeczniczej w sprawach o roszczenia z umów kredytów ze zmiennym oprocentowaniem, opartym o ten wskaźnik.