Bez ślubu, ale nie bez praw – Sąd Najwyższy o rozliczeniach majątkowych konkubentów

📌 SN, 25.06.2025 r. sygn. I CSK 969/24

W najnowszym orzeczeniu Sądu Najwyższego dotyczącym podziału majątku po rozpadzie związku konkubenckiego SN wskazał, że w orzecznictwie niemal jednolicie przyjmuje się, iż do rozliczenia konkubinatu, w tym nakładów dokonanych przez konkubentów na majątek jednego z nich (przez które należy rozumieć także prowadzenie domu i wychowywanie wspólnych dzieci), mają zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i takie stanowisko należy uznać za słuszne.

Sprawa na kanwie, której zapadło orzeczenie dotyczyła wieloletniego związku nieformalnego – konkubinatu. Para miała wspólne dzieci. Mężczyzna prowadził działalność gospodarczą, natomiast kobieta zajmowała się dziećmi, domem i wspierała mężczyznę w prowadzeniu działalności. W momencie rozstania powstał pomiędzy partnerami spór w zakresie podziału majątku. Mężczyzna uważał, że cały zgromadzony majątek jako jego majątek osobisty nie podlega podziałowi. Kobieta prezentowała stanowisko odmienne – uważała, że przyczyniła się do powstania majątku w takim samym stopniu jak jej partner.

Zarówno sądy obu instancji jak i SN uznały, ze świadczenia powódki polegające na prowadzeniu domu, wychowywaniu dzieci i pomocy w prowadzonej działalności gospodarczej stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. w chwili odpadnięcia ich celu, jakim było wspólne życie partnerów tj. w chwili rozstania. Kobieta działała bowiem w uzasadnionym przekonaniu, że wybudowany dom i rozwijana działalność gospodarcza będą służyć zaspokojeniu wspólnych potrzeb rodziny, którą mieli stworzyć. Nie czyniłaby takich nakładów, gdyby miała świadomość, że dojdzie do rozstania stron. Zdaniem sądów doszło do bezpodstawnego wzbogacenia po stronie pozwanego.

Zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest bezterminowe, zwrot korzyści uzyskanej z tego tytułu powinien nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty. Właśnie takie wezwanie otwiera drogę do dochodzenia roszczeń przed sądem.

Co oznacza to w praktyce?

Omawiane orzeczenie umacnia pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, gdy jeden z partnerów zajmuje się prowadzeniem domu i wychowaniem dzieci, umożliwiając tym samym drugiemu partnerowi gromadzenie majątku, po ustaniu związku możliwe jest dochodzenie rozliczeń majątkowych. Należy jednak pamiętać, że nie jest to tożsame z podziałem majątku dokonywanym w przypadku rozwodu — nie można bowiem automatycznie zakładać równego podziału majątku. Każda sprawa podlega indywidualnej ocenie.

👉 W takich sprawach kluczowe są strategia i zgromadzone dowody‍

aplikant radcowski Emilia Walkowiak