Kryptowaluty

Licencja CASP — wymogi MiCA w praktyce

Zezwolenia CASP co do zasady wymaga zawodowe świadczenie usług w zakresie kryptoaktywów, takich jak prowadzenie platformy obrotu, wymiana kryptoaktywów na środki pieniężne lub inne kryptoaktywa, przechowywanie i administrowanie kryptoaktywami klientów, wykonywanie i przekazywanie zleceń, doradztwo, zarządzanie portfelem czy transfer kryptoaktywów.

Pierwszym krokiem jest kwalifikacja świadczonych usług oraz ustalenie właściwej ścieżki regulacyjnej. Dla niektórych podmiotów już regulowanych MiCA przewiduje bowiem możliwość świadczenia określonych usług na podstawie notyfikacji, bez przechodzenia klasycznego postępowania o zezwolenie CASP.

W przypadku zezwolenia dokumentacja obejmuje m.in. program działalności, opis modelu biznesowego i struktury organizacyjnej, zasady zarządzania, mechanizmy kontroli wewnętrznej, procedury ochrony klientów i zarządzania ryzykiem oraz wykazanie wymaganych zabezpieczeń ostrożnościowych.

Minimalne progi przewidziane dla poszczególnych klas usług wynoszą 50, 125 albo 150 tys. euro. Rzeczywisty wymagany poziom zabezpieczeń może być jednak wyższy, ponieważ MiCA uzależnia go również od stałych kosztów działalności.

W obecnej sytuacji regulacyjnej szczególnego znaczenia nabiera także wybór właściwego państwa członkowskiego i przygotowanie modelu działalności w sposób zgodny z wymaganiami MiCA dotyczącymi siedziby, zarządzania i rzeczywistego prowadzenia działalności.

Derisking - gdy bank odmawia rachunku lub ogranicza obsługę

Podmioty z branży krypto są często kwalifikowane przez instytucje finansowe jako klienci o podwyższonym profilu ryzyka. Może to prowadzić do dodatkowych pytań, ograniczenia części usług, odmowy otwarcia rachunku albo wypowiedzenia istniejącej relacji.

EBA wskazuje, że decyzje o odmowie lub zakończeniu relacji powinny uwzględniać indywidualny profil ryzyka klienta. Automatyczne wykluczanie całych kategorii klientów bez należytej analizy konkretnego przypadku może stanowić nieuzasadniony de-risking i pozostawać w sprzeczności z prawidłowym podejściem opartym na ryzyku.

W praktyce istotne znaczenie ma możliwość przedstawienia bankowi spójnego obrazu działalności: modelu biznesowego, struktury właścicielskiej, źródeł środków, procedur AML, dowodów ich rzeczywistego stosowania oraz historii transakcyjnej.

Dobrze przygotowany pakiet informacji może ułatwić bankowi indywidualną ocenę ryzyka i ograniczyć zakres dalszych wyjaśnień. Nie gwarantuje jednak utrzymania rachunku ani zmiany decyzji banku.

Jeżeli dialog z bankiem nie przynosi rezultatu, analizujemy dostępne środki formalne — od reklamacji i wniosku o ponowną ocenę decyzji po środki prawne właściwe dla podstawy odmowy, ograniczenia obsługi lub wypowiedzenia umowy.

Obowiązki AML/KYC podmiotów kryptowalutowych

Podmioty świadczące usługi związane z kryptoaktywami podlegają rozbudowanym obowiązkom AML/CFT. Obejmują one w szczególności ocenę ryzyka, stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego, identyfikację i weryfikację klientów, monitoring relacji i transakcji, wewnętrzne procedury, szkolenia oraz wykonywanie obowiązków informacyjnych i raportowych wobec właściwych organów.

W Polsce należy wyraźnie odróżnić dotychczasowy rejestr działalności w zakresie walut wirtualnych od zezwolenia CASP. Po zakończeniu okresu przejściowego sam wpis do tego rejestru nie uprawnia do świadczenia usług objętych MiCA.

Od 30 grudnia 2024 r. stosowane jest również rozporządzenie 2023/1113, określane jako Travel Rule. W zakresie objętym jego przepisami transferom kryptoaktywów muszą towarzyszyć wymagane informacje dotyczące inicjatora i beneficjenta transferu, a dostawcy usług powinni posiadać odpowiednie procedury dotyczące kompletności i weryfikacji tych danych.

Dobrze wdrożony system AML to nie tylko obowiązek regulacyjny. Ma on istotne znaczenie w relacjach z bankami, przy ocenie modelu działalności oraz w procesie uzyskiwania zezwolenia CASP.

Spory inwestorów — utrata środków i upadłości giełd

W sprawach dotyczących utraty kryptoaktywów szybkość reakcji może mieć istotne znaczenie. Sposób działania zależy jednak od przyczyny utraty środków, podmiotu odpowiedzialnego, jurysdykcji oraz charakteru roszczenia.

Jeżeli operator giełdy lub innej platformy staje się niewypłacalny, odzyskanie środków może wymagać zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym lub restrukturyzacyjnym, w tym także prowadzonym za granicą. Znaczenie mają wtedy m.in. termin zgłoszenia, sposób udokumentowania salda i historii transakcji, kwalifikacja roszczenia oraz zasady właściwe dla konkretnego postępowania.

Przy oszustwach inwestycyjnych i fałszywych platformach istotna jest możliwie szybka analiza sytuacji, zabezpieczenie dokumentów i danych transakcyjnych, zawiadomienie właściwych organów oraz — tam, gdzie jest to uzasadnione — analiza przepływów on-chain i podjęcie działań zmierzających do ustalenia miejsca, do którego trafiły środki, oraz zabezpieczenia roszczeń.

Osobną kategorią są spory z działającymi giełdami i dostawcami usług dotyczące zablokowanych rachunków, ograniczeń wypłat lub zamrożenia środków. W takich sprawach analizujemy regulamin platformy, podstawę zastosowanego ograniczenia, właściwe przepisy AML i sankcyjne, obowiązki dostawcy wobec klienta oraz prawo właściwe dla danej relacji.

Na te sprawy patrzymy także od strony regulacyjnej, korzystając z doświadczenia w obszarze prawa rynków kapitałowych.

Prawnik blockchain — kwalifikacja tokenów i projekty Web3

Każdy projekt tokenowy powinien rozpocząć się od ustalenia, czym token jest w świetle prawa. Analizujemy jego konstrukcję, funkcję, prawa posiadacza oraz planowany sposób emisji, oferowania i dystrybucji.

Token użytkowy, token powiązany z aktywami (ART) czy token będący e-pieniądzem (EMT) mogą podlegać różnym obowiązkom w ramach MiCA. W zależności od konstrukcji tokena i sposobu jego oferowania mogą powstać m.in. obowiązki dotyczące dokumentu informacyjnego, emitenta, komunikacji marketingowej czy organizacji oferty.

Część tokenów może jednocześnie spełniać cechy instrumentu finansowego. W takim przypadku MiCA nie znajduje zastosowania do tokena jako kryptoaktywa, a właściwy staje się reżim rynku finansowego, w tym w szczególności MiFID II oraz — zależnie od konstrukcji i sposobu oferowania — inne regulacje rynku kapitałowego.

Dlatego kwalifikacja prawna tokena powinna poprzedzać przygotowanie dokumentacji i ostateczne ukształtowanie sposobu jego oferowania.

O wpływie polskiego otoczenia legislacyjnego na działalność podmiotów z branży krypto pisaliśmy także w analizie „Czy czeka nas legislacyjny pat i krypto-paraliż?”.