Prawo spadkowe

Zachowek — komu przysługuje i ile wynosi

Zachowek chroni najbliższych pominiętych w testamencie: zstępnych (dzieci, wnuki), małżonka i rodziców spadkodawcy — ale tylko wtedy, gdy w danej sytuacji dziedziczyliby z ustawy (art. 991 Kodeksu cywilnego). Wynosi połowę wartości udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a jeśli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy — dwie trzecie tego udziału. Zachowek płaci się w pieniądzu. Do jego obliczenia dolicza się co do zasady darowizny dokonane przez spadkodawcę, więc „rozdanie" majątku za życia zwykle nie pozbawia bliskich roszczeń. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach — liczonych od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanych od otwarcia spadku.

Stwierdzenie nabycia spadku czy akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Prawa do spadku potwierdza się na dwa sposoby. U notariusza — szybko, często na jednym spotkaniu, ale tylko gdy wszyscy spadkobiercy stawią się razem i są zgodni. W sądzie — przez stwierdzenie nabycia spadku: trwa dłużej, za to działa także przy sporze, nieznanych spadkobiercach albo wątpliwościach co do testamentu; opłata od wniosku to 100 zł. Wniosek składa się do sądu rejonowego ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego — w Poznaniu, zależnie od dzielnicy, będzie to jeden z trzech sądów rejonowych. Bez jednego z tych dokumentów nie sprzedasz odziedziczonego mieszkania ani nie odzyskasz środków z banku.

Dział spadku — umowny czy sądowy

Samo potwierdzenie dziedziczenia nie dzieli majątku — do tego służy dział spadku. Jeśli spadkobiercy są zgodni, wystarczy umowa; gdy w spadku jest nieruchomość, umowa wymaga formy aktu notarialnego. Gdy zgody nie ma, dzieli sąd: ustala skład i wartość spadku, rozlicza darowizny otrzymane od spadkodawcy oraz nakłady i przyznaje składniki poszczególnym osobom, zwykle z dopłatami. Opłata sądowa wynosi 500 zł, a przy zgodnym projekcie działu — 300 zł. Sądowy dział spadku bywa wieloletni, dlatego zanim sprawa trafi na wokandę, warto realnie sprawdzić przestrzeń do ugody.

Odrzucenie spadku i długi spadkowe — masz 6 miesięcy

Na odrzucenie spadku masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o powołaniu do spadku — najczęściej od śmierci bliskiego albo od chwili, gdy spadek odrzucili dziedziczący przed Tobą. Odrzucenie wyłącza Cię z dziedziczenia całkowicie, ale uwaga: spadek przechodzi wtedy na kolejnych w linii, w tym na Twoje dzieci — za małoletnich trzeba złożyć osobne oświadczenia. Jeśli nie zrobisz nic, dziedziczysz z dobrodziejstwem inwentarza: za długi odpowiadasz tylko do wartości odziedziczonego majątku. To domyślna zasada od 2015 r. — wcześniej milczenie oznaczało pełną odpowiedzialność za długi. A gdy zobowiązania, spadkowe czy własne, przerastają możliwości spłaty, wyjściem bywa upadłość konsumencka.

Testament — formy i możliwość podważenia

Ważny testament sporządzisz własnoręcznie (w całości pismem ręcznym, z podpisem i datą) albo u notariusza — forma notarialna najtrudniej poddaje się podważeniu i pozwala m.in. na zapis windykacyjny, czyli przekazanie konkretnej rzeczy wskazanej osobie już z chwilą śmierci. Testament można podważyć, jeśli spadkodawca działał w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji (np. przy zaawansowanej chorobie otępiennej), pod wpływem błędu lub groźby (art. 945 KC). Zarzut nieważności podnosi się zwykle w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku — w ciągu 3 lat od poznania przyczyny nieważności, najpóźniej 10 lat od otwarcia spadku.